لطفا زبان فارسی را تکه پاره نکنید!
جوان بین: انتشار تبلیغاتی بر بیلبوردهای شهری با رسم الخط غیرمعیار، واکنش برانگیز شد. محمدحسن مقیسه، پژوهشگر فرهنگ و ادب، درباره ی ضرورت رعایت رسم الخط فارسی در تبلیغات شهری نکاتی را بیان کرده است.
به گزارش جوان بین به نقل از مهر، استفاده از زبان فارسی و رسم الخط معیار در تبلیغات شهری، همواره یکی از موضوعات مورد توجه کارشناسان زبان و فرهنگ بوده است. در ایام اخیر، انتشار تبلیغاتی در سطح شهر تهران که در آن برخی واژه های فارسی به شکل پیوسته نوشته و سپس، بی توجه به مفهوم کلمات، به چهار بخش تقسیم شده اند، واکنش هایی را در بین شهروندان و فعالین حوزه زبان و ادب فارسی برانگیخته است. بسیاری این شیوه را تاختن به رسم الخط زبان فارسی و مخدوش کردن قواعد آن قلمداد کرده و آسیبهای شهری و اجتماعی برای آن برشمرده اند.
از سوی دیگر شیوه تبلیغات مورد بحث، این پرسش را مطرح می کند که استفاده هنری از خط و نوشتار در تبلیغات تا چه اندازه مجاز است و مرز میان خلاقیت هنری و تحریف زبان و رسم الخط کجاست؟ و آیا در مراکزی نظیر شهرداری یا صدا و سیما و... کارشناسانی برای نظارت بر شیوه استفاده از رسم الخط در تبلیغات تجاری حضور دارند؟
در همین زمینه، با محمدحسن مقیسه، پژوهشگر و کارشناس حوزه زبان و فرهنگ، گفتگو کرده ایم که در ادامه می خوانید:
مقیسه در جواب این پرسش که استفاده تبلیغاتی و کاربرد زبان فارسی و رسم الخط در تبلیغات از نظر شما چه ضوابطی باید داشته باشد؟ اظهار داشت: ضوابط مربوط به استفاده از زبان فارسی در تبلیغات را طبیعتاً نهادهای نظارتی تعیین می کنند و این مساله در قالب وظایف اداری آنها قرار می گیرد؛ چه نهادهای نظارتی و چه نهادهای علمی.
وی اضافه کرد: از نظر هنری، اشکالی ندارد که ما از انواع هنرها، خط ها، زیورآرایی ها و نگارش های هنری و وجوه مختلف هنری خط در تبلیغات استفاده کنیم؛ اما نباید خط را بگونه ای به کار ببریم که رسم الخط معهود و معمول را بر هم بزند. روشی که همه افراد یک کشور، از دانش آموز خردسال تا آنهایی که در سطوح عالی تحصیل می کنند، به آن عادت کرده اند، نباید مخدوش شود؛ برای اینکه این کار می تواند سنگ بنای تحریف های بعدی باشد و اساسا هیچ فرهنگ و کشوری چنین رویه ای را برنمی تابد.
او افزود: استفاده هنری از یک موضوع، با تحریف و دگرگون کردن غیرعلمی مسایل زبانی و خطی کاملا مغایر است. این که بی نظمی ها و درهم ریختگی های نوشتاری را به عنوان کار هنری توجیه نماییم، اصلاً پذیرفتنی نیست و اساسا سبب تحریف ها و انحراف های بزرگ تری در حوزه های دیگر خواهد شد.
مقیسه در توضیح اهمیت درست نویسی و این که چرا نباید نوشتار یا گفتار اسباب دست سودجویی اقتصادی شود، اظهار داشت: ما در تاریخ، رسم الخط مشخصی داشته ایم. از زمانی که اسلام وارد ایران شد، ایرانیان دریافتند که زبان خودشان قادر می باشد دین جدید را بپذیرد، بی آنکه زبان خویش را با زبان عربی جایگزین کنند. رسم الخط نیز، هرچند در بعضی حروف از خط و حروف عربی تأثیر پذیرفت، با خوی و خصلت ایرانی به مسیر خود ادامه داد.
وی اضافه کرد: در قرون متأخر، بخصوص از دوران قاجار و تحت تأثیر تبلیغات غربی ها و آنهایی که گرایش های غرب گرایانه داشتند، موضوعی انحرافی عنوان شد و آن این که علت عقب ماندگی ایرانیان، خط آن هاست. این جریان در کشورهای اطراف ما نیز شکل گرفت. در ترکیه، خط، زبان و دیگر مبحث های فرهنگی را تغییر دادند تا به تصور خود به پیشرفت برسند و به کشورهای اروپایی نزدیک شوند. حتی در مواردی، برخی حروف را به این بهانه که خشن هستند، از زبان خود کنار گذاشتند.
این نویسنده و پژوهشگر افزود: در ایران نیز در دوره پهلوی اول تلاش شد چنین نگاهی ایجاد شود. قبل از آن، برخی نویسندگان و روشنفکران رسم الخط هایی را پیشنهاد کرده بودند و در دوره پهلوی نیز مبحث تغییر خط در جامعه عنوان شد. بعدها، در دوره پهلوی دوم، بحث تغییر زبان و جایگزینی زبان اسپرانتو به جای فارسی نیز عنوان شد. همه این دیدگاه ها بر استدلالی سست استوار بود و آن، لزوم نزدیک شدن به اروپا، پیشرفت و قرار گرفتن در شمار کشورهای به اصطلاح متمدن بود.
مقیسه در ادامه اظهار داشت: در مقابل، دانشمندانی که به فرهنگ و تمدن عمیق و ریشه دار ایران می اندیشیدند و آنرا کافی می دانستند، با این جریان ها مقابله کردند و نشان دادند که با همین فرهنگ، زبان و رسم الخط می توانیم در جامعه جهانی حرفی برای گفتن داشته باشیم.
وی اضافه کرد: بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از خدمات بزرگ انقلاب به خط و زبان فارسی، نجات آن از خطر تحریف و جایگزینی بود. رهبر شهید انقلاب نیز به عنوان یکی از بزرگ ترین حامیان زبان فارسی، از شعر و نثر فارسی و تمدن عمیقی که این زبان در طول تاریخ بر دوش خود حمل کرده است، دفاع کردند و اهمیت زبان فارسی را برای همگان روشن ساختند. خوشبختانه مبحث به جایی رسیده است که کمتر کسی جرئت می کند از تغییر خط و زبان سخن بگوید. بنابراین، هر حرکتی که زبان و خط فارسی را، که یکی از مؤلفه های مهم هویت و تمدن ایرانی است، خدشه دار کند، باید با روشهای علمی و اداری با آن مقابله شود. استفاده ابزاری و سودجویانه از زبان، حتی اگر در چارچوب تبلیغات و با عنوان خلاقیت هنری صورت گیرد، نمی تواند توجیهی برای تحریف و بی نظمی در نوشتار باشد.
مقیسه در آخر با بیان کارهای انجام شده توسط نهادهای نظارتی، و کارهایی که می توانند انجام بدهند اظهار داشت: یکی از مشکلاتی که در جامعه داریم اینست که گاهی قانون بسیار عالی نوشته شده، اما اجرای قانون با خود قانون تفاوت دارد؛ در حالیکه اجرای قانون بمراتب مهم تر از تدوین آن است. ما در دوران بعد از انقلاب شاهد بوده ایم که قوانین خوبی تدوین شده اند، اما به سبب ضعف مجریان، زمین گیر شده اند. بنابراین، نهادهای نظارتی و بخصوص نهادهای دانشی مانند فرهنگستان ها می توانند دراین خصوص بهتر عمل کنند و با ترکیب دانش تخصصی و ضوابط اداری، جلوی تخطی از حریم خط و زبان فارسی را بگیرند.
وی اضافه کرد: حرکت هایی که موجب خدشه دار شدن زبان و خط فارسی می شوند، باید جدی گرفته شوند؛ برای اینکه این زبان و خط، از عناصر مهم هویت فرهنگی و تمدنی ما هستند. لازم است نهادهای علمی، فرهنگی و نظارتی بخصوص فرهنگستان با همکاری یکدیگر، ضوابط روشن تری جهت استفاده از زبان فارسی در تبلیغات تدوین کنند و بر اجرای آنها نظارت داشته باشند.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب