ناشران کوچک در حال حذف شدن هستند
به گزارش جوان بین، مدیر انتشارات دلتا اظهار داشت: کاهش تیراژ فقط یک عدد نیست؛ حکایتی از کوچک شدن تدریجی بازار کتاب است. بحران امروز نشر، بحران فروش کتاب نیست؛ بحران توانایی یک جامعه برای تولید فرهنگ است.
رضا نیازی، مدیر انتشارات دلتا، در گفت و گو با گزارشگر مهر با اشاره به وضعیت صنعت نشر کشور اظهار نمود: هر بار که از بحران نشر سخن گفته می شود، بحث به طور معمول به گرانی کاغذ، رشد هزینه چاپ یا کاهش فروش کتاب محدود می شود. این ها حقیقی اند، اما مساله اصلی جای دیگری است. آن چه امروز در صنعت نشر ایران رخ می دهد صرفا یک بحران اقتصادی نیست؛ نشانه های یک تغییر ساختاری است که می تواند ظرفیت تولید فرهنگی کشور را تحت تاثیر قرار دهد.
ناشران مستقل؛ مسیر ورود صداهای تازه
وی اضافه کرد: در سالهای گذشته، نشر ایران یکی از معدود حوزه های فرهنگی بود که هنوز امکان ظهور بازیگران جدید در آن وجود داشت. ناشران کوچک و مستقل، با وجود محدودیت های فراوان، فرصت انتشار را برای نویسندگان تازه کار، مترجمان جوان و ایده های کمتر دیده شده فراهم می کردند. خیلی از نویسندگانی که امروز به اسامی شناخته شده تبدیل گشته اند، اولین بار از مسیر همین ناشران وارد فضای عمومی شدند.
نیازی افزود: اما حالا این بخش از زیست بوم نشر بیشتر از هر زمان دیگری تحت فشار قرار دارد.
وی با اشاره به مشکلات اقتصادی ناشران اظهار داشت: رشد هزینه های تولید تنها قسمتی از ماجراست. مساله مهم تر بحران نقدینگی است. ناشر کتاب را با هزینه امروز تولید می کند اما درآمد آنرا ماه ها بعد دریافت می کند. در اقتصادی که ارزش پول به صورت مستمر کاسته می شود، این فاصله زمانی عملا قسمتی از سرمایه ناشر را از بین می برد. به این علت حتی فروش مناسب هم الزاماً به مفهوم سودآوری نیست.
تیراژهای کوچک و بازاری که کوچک تر شده است
مدیر انتشارات دلتا با اشاره به کاهش شمارگان کتاب ها اظهار نمود: نشانه های این بحران را می توان در یکی از ساده ترین فاکتورهای صنعت نشر مشاهده کرد؛ تیراژ. تا دو دهه پیش، چاپ نخست خیلی از کتاب ها با شمارگان چند هزار نسخه انجام می شد. تیراژهای ۵۰۰۰، ۳۰۰۰ و ۲۰۰۰ نسخه در بازار کتاب ایران پدیده ای عادی بود، اما این عدد به مرور به ۱۰۰۰ نسخه، سپس ۵۰۰ نسخه و امروز در خیلی از موارد به ۲۰۰ یا حتی ۱۵۰ نسخه رسیده است.
وی اضافه کرد: کاهش تیراژ صرفا یک عدد نیست؛ داستانی از کوچک شدن تدریجی بازار کتاب است. وقتی ناشر حاضر نیست بیشتر از چند صد نسخه از یک کتاب چاپ کند، در حقیقت برآورد او از ظرفیت بازار، توان خرید مخاطب و امکان بازگشت سرمایه هم به همان اندازه کوچک شده است.
نمایشگاه کتاب؛ موتور فرهنگ یا تنفس مصنوعی نشر؟
نیازی در ادامه بحران ساختاری نشر در ایران را جایگاه نمایشگاه های کتاب دانست و اظهار داشت: شاید مهم ترین نشانه بحران ساختاری نشر در ایران، جایگاه نمایشگاه های کتاب باشد. در خیلی از کشورها، نمایشگاه کتاب محلی برای تبادل حقوق نشر، معرفی آثار جدید، توسعه ارتباطات حرفه ای و گسترش فعالیتهای فرهنگی است. اما در ایران، نمایشگاه کتاب بیشتر از هر چیز به یک بازار بزرگ فروش تبدیل گشته است.
وی توضیح داد: حقیقت این است که بخش قابل توجهی از نقدینگی ناشران در طول سال نه از شبکه طبیعی فروش کتاب، بلکه در همین رویدادها تأمین می شود. ناشران به نمایشگاه نمی آیند تا صرفا کتاب معرفی کنند؛ خیلی از آنها برای تأمین نقدینگی لازم جهت ادامه فعالیت در ماههای آینده به فروش نمایشگاهی وابسته اند. در وضعیت عادی، هیچ ناشری نباید منتظر یک رویداد دو هفته ای در سال بماند تا نفس بکشد.
مدیر انتشارات دلتا تاکید کرد: این وضعیت یک تناقض جدی را آشکار می کند. مهم ترین رویداد فرهنگی کشور به جای آن که موتور توسعه فرهنگ باشد، به محلی برای جبران ضعف های ساختاری بازار نشر تبدیل گشته است. به بیان دیگر، ما در نقطه ای که باید بیشترین ظرفیت فرهنگی خویش را به نمایش بگذاریم، ناچار شده ایم برای عبور از بحران اقتصادی صنعت نشر، بازار موقت ایجاد نماییم.
وی اضافه کرد: در نگاه اول شاید این روند صرفا نوعی بازآرایی بازار به نظر برسد؛ فرایندی که در آن بنگاه های ضعیف تر حذف می شوند و سهم بازار در اختیار مجموعه های بزرگ تر قرار می گیرد. اما فرهنگ با منطق صرف اقتصادی اداره نمی گردد. حذف ناشران کوچک فقط حذف چند شرکت نیست؛ حذف قسمتی از مسیرهای ورود ایده های تازه به عرصه عمومی است.
بحران امروز نشر، بحران تولید فرهنگ است
نیازی با تکیه بر نقش ناشران مستقل در پویایی فرهنگی اظهار داشت: هر جامعه ای برای بازتولید فرهنگی خود به فضاهای آزمایش نیاز دارد؛ به نهادهایی که حاضر باشند روی نویسندگان ناشناخته، موضوعات کم مخاطب و ایده های جدید سرمایه گذاری کنند. این نقش در بیشتر کشورها بر عهده ناشران مستقل است. تضعیف این بخش، در نهایت به کاهش تنوع فکری و فرهنگی منجر می شود.
وی در آخر اظهار نمود: به این علت بحران نشر را نباید مساله یک صنف یا یک صنعت دانست. پرسش اصلی این نیست که چند ناشر در سالهای آینده باقی خواهند ماند. پرسش مهم تر این است که آیا ایران در دهه آینده همچنان قادر خواهد بود نویسندگان تازه، مترجمان تازه و روایتهای تازه تولید نماید یا نه.
مدیر انتشارات دلتا اشاره کرد: بحران امروز نشر، بحران فروش کتاب نیست؛ بحران توانایی یک جامعه برای تولید و بازتولید فرهنگ است. اگر این ظرفیت تضعیف شود، آثار آن تنها در کتابفروشی ها یا صورت های مالی ناشران دیده نخواهد شد. آنرا در فقر ایده، کاهش خلاقیت، تکرار داستانها و محدود شدن امکان ظهور صداهای تازه خواهیم دید. آن زمان دیگر مساله فقط اقتصاد نشر نخواهد بود؛ مساله آینده فرهنگی ایران است.
بطور خلاصه نیازی اضافه کرد: ولی حال این بخش از زیست بوم نشر بیش از هر زمان دیگری تحت فشار قرار دارد. تیراژهای ۵۰۰۰، ۳۰۰۰ و ۲۰۰۰ نسخه در بازار کتاب ایران پدیده ای عادی بود، اما این عدد به مرور به ۱۰۰۰ نسخه، سپس ۵۰۰ نسخه و امروز در بسیاری از موارد به ۲۰۰ یا حتی ۱۵۰ نسخه رسیده است. پرسش مهم تر این است که آیا ایران در دهه آینده بازهم قادر خواهد بود نویسندگان تازه، مترجمان تازه و روایتهای تازه تولید نماید یا نه.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب