وقتی جنگ قصه اش را به دوربین سپرد سرو، سپید سرخ در فصل دوم
جوان بین: فصل دوم «سرو، سپید سرخ» با داستانهای متنوع تر به جنگ نزدیک شده؛ اما برای اثرگذاری، از شتاب زدگی و کلیشه فاصله
«سرو، سپید سرخ» هم در چنین فضایی شکل گرفته است؛ مجموعه ای اپیزودیک که تلاش می کند روایت هایی از جنگ و آدم های آنرا از زاویه های مختلف دنبال کند. فصل اول این مجموعه در شرایطی ساخته شد که فضای تولید تحت تأثیر مستقیم شرایط جنگی قرار داشت؛ مسئله ای که طبیعتاً بر روند تولید و شکل روایت اثر می گذاشت.
فصل دوم اما با شرایط متفاوتی تولید شده است. در بخش های ابتدائی، مهم ترین تفاوتی که دیده می شود، فرصت بیشتر برای آماده سازی و پرداخت روایت هاست؛ عاملی که می تواند بر کیفیت یک مجموعه اپیزودیک اثر مستقیم داشته باشد.
اما شاید اهمیت «سرو، سپید سرخ» فقط به خود این مجموعه محدود نباشد. برگشت جدّی تر قالب اپیزودیک به تلویزیون می تواند اتفاق مهمی برای تولیدات نمایشی باشد؛ قالبی که بجای کش دادن یک قصه واحد، امکان روایت چندین داستان با شخصیت ها، موقعیت ها و نگاه های متفاوت را فراهم می آورد.
چرا قالب اپیزودیک مهم است؟
قالب اپیزودیک برای روایت جنگ ظرفیت ویژه ای دارد. جنگ یک قصه واحد با یک قهرمان و یک نقطه شروع و پایان نیست؛ مجموعه ای از داستان های کوچک و بزرگ است که هرکدام می توانند از زاویه ای متفاوت روایت شوند. در یک اپیزود میتوان سراغ یک رزمنده رفت، در دیگری خانواده ای را دید که در شهر با بحران دست وپنجه نرم می کند و در قصه ای دیگر، زندگی یک آدم عادی را دنبال کرد که ناگهان درگیر اتفاقی بزرگ شده است.
این خاصیت موجب می شود یک مجموعه اپیزودیک بتواند بجای تکرار یک الگوی روایی، تصویری چندلایه تر از جنگ عرضه نماید. «سرو، سپید سرخ» هم با حضور کارگردانان مختلف، امکان چنین تنوعی را فراهم نموده است.
«بانکدار» به کارگردانی حسین مهکام، «قصه فرهاد» به کارگردانی امیر داسارگر، «بی چهرگان» به کارگردانی دانش اقباشاوی، «نترس ۳۶۵ بار» به کارگردانی مریم اسمی خانی، «کاش خانه ات پنجره نداشت» به کارگردانی سیدمحمدرضا خردمندان، «۱۰ ـ ۱۰» به کارگردانی حمزه علیرضایی، «جان فدا» به کارگردانی علی طاهرفرد، «پدر» به کارگردانی علیرضا صمدی و «در آسمان» به کارگردانی محسن بهاری، اپیزودهای فصل دوم این مجموعه اند.
تعدد فیلمسازان، اگر با نظارت محتوایی و استاندارد روایی مناسب همراه باشد، می تواند بجای یکدستی، به تنوع منجر شود؛ چیزی که برای روایت موضوعی مانند جنگ یک امتیاز مهم می باشد.
فاصله گرفتن از داستانهای یک دست
یکی از خاصیت های فصل دوم، همین تنوع نگاه فیلمسازان است. هرکدام جهان روایی و نگاه متفاوتی به شخصیت، بحران و مفهوم مقاومت دارند. در بخش های ابتدائی، این تفاوت نگاه بیشتر در جنس موقعیت ها و شخصیت ها دیده می شود. قصه ها تلاش دارند جنگ را فقط در صحنه های درگیری خلاصه نکنند و بخشی از تأثیر آنرا بر زندگی آدم های عادی دنبال کنند.
این مسیر البته یک خطر هم دارد: تنوع اپیزودها نباید به پراکندگی روایت منجر شود. در مجموعه ای که کارگردانان مختلف دارد، حفظ هویت کلی اثر دشوارتر است. اگر هر اپیزود فقط جهان مستقل خودش را بسازد و پیوندی مضمونی یا حسی با کلیت مجموعه نداشته باشد، مخاطب امکان دارد با مجموعه ای از فیلمهای کوتاه مواجه شود، نه یک سریال منسجم.
«سرو، سپید سرخ» برای عبور از این چالش، نیاز دارد در ادامه میان استقلال هر اپیزود و هویت کلی مجموعه تعادل برقرار کند.
فرصت پیش تولید، تفاوتی که دیده می شود
مهم ترین تفاوت فصل دوم با فصل اول را شاید بتوان در پشت دوربین جست وجو کرد. تولید یک اثر جنگی، بخصوص مجموعه ای اپیزودیک، نیازمند طراحی دقیق صحنه، آماده سازی بازیگران و مهم تر از همه، فیلم نامه ای است که بتواند در زمان محدود یک اپیزود، قصه ای کامل و اثرگذار بسازد.
فصل اول در شرایطی تولید شد که شتاب و محدودیت های ناشی از بحران، بخشی از پروسه تولید را تحت تأثیر قرار می داد. فصل دوم اما فرصت بیشتری برای پیش تولید و آماده سازی داشته است و نتیجه این تفاوت، در ریتم و همبستگی قسمت های ابتدایی قابل مشاهده می باشد.
با این حال، برخی ضعف ها بازهم وجود دارد. در بعضی موقعیت ها فاصله میان ایده و اجرای غائی احساس می شود و بعضی لحظات می توانست با ظرافت بیشتری پرداخت گردد. در آثار جنگی، خطر دیگری هم وجود دارد: این که پیام و مضمون آن قدر پررنگ شود که شخصیت ها و قصه به حاشیه بروند.
یک روایت جنگی زمانی اثرگذارتر است که مخاطب ابتدا با آدم های قصه همراه شود و بعد به مضمون برسد؛ نه این که شخصیت از ابتدا فقط ابزاری برای انتقال یک پیام باشد.
جنگ را نباید فقط پس از جنگ روایت کرد
نکته مهم تر اما به زمان تولید چنین آثاری بازمی گردد. هنر جنگ اگر مقرر است به ثبت تجربه زیسته مردم کمک نماید، نباید همیشه با فاصله ای طولانی به سراغ آن برود.
در زمان بحران، احتیاج به روایت فوری وجود دارد؛ روایتی که بتواند حال وهوای جامعه، اضطراب ها، امیدها، مقاومت ها و جزییات زندگی مردم را همان زمانیکه اتفاق می افتد ثبت کند. اگر دوربین خیلی دیر وارد میدان شود، بخشی از جزییات و احساسات آن دوره از دست می رود.
البته تولید اثر نمایشی با عجله هم می تواند به کیفیت لطمه بزند. مسئله، ساختن یک سریال چندروزه نیست؛ مسئله اینست که از همان روزهای نخست بحران، همزمان با مدیریت شرایط، اتاق های فکر و گروههای تولیدی هم برای ثبت و تبدیل روایتها به داستان فعال شوند.
تجربه «سرو، سپید سرخ» نشان میدهد که میان سرعت و کیفیت باید تعادل برقرار کرد. نه میتوان آن قدر صبر کرد که روایت جنگ تازگی و جزئیاتش را از دست بدهد و نه میتوان آن قدر شتاب کرد که کیفیت فدای واکنش فوری شود.
هنر در ایام سخت؛ اما نه با داستانهای تکراری
جنگ را میتوان از زاویه رزمنده دید، اما میتوان سراغ خانواده، کودک، امدادگر، شهروند و آدمی رفت که در ظاهر هیچ نقش مستقیمی در میدان نبرد ندارد و در عین حال، زندگی اش تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است.
مزیت قالب اپیزودیک دقیقاً همین امکان است. هر قصه می تواند بخشی از این جهان را ثبت کند و مجموعه ای از تجربه های کوچک، در نهایت تصویری بزرگ تر از یک دوره تاریخی بسازد.
از این منظر، «سرو، سپید سرخ» می تواند فراتر از یک مجموعه تلویزیونی درباره ی جنگ باشد؛ تجربه ای برای احیای قالب اپیزودیک و آزمودن شیوه های تازه روایت بحران. البته رسیدن به این هدف، به فیلم نامه های دقیق تر، شخصیت پردازی عمیق تر و فاصله گرفتن از داستانهای کلیشه ای نیاز دارد.
«سرو، سپید سرخ» به کجا می رسد؟
فصل دوم در بخش های ابتدایی نسبت به فصل نخست نشانه هایی از پختگی بیشتر در تولید و روایت دارد، اما هنوز برای قضاوت غائی زود است. تفاوت سطح اپیزودها، مسئله همبستگی کلی و میزان موفقیت قصه ها در پرهیز از شعارزدگی، در ادامه مسیر بیشتر خودرا نشان خواهد داد.
با این حال، اصل برگشت به تولید اپیزودیک و سعی برای روایت سریع تر و متنوع تر جنگ، اتفاقی قابل توجه است. تلویزیون برای ثبت بحران ها به آثاری نیاز دارد که هم بموقع ساخته شوند و هم فرصت کافی برای شکل گرفتن داشته باشند.
«سرو، سپید سرخ» اگر بتواند این دو نیاز را همزمان پاسخ دهد، می تواند تجربه ای مهم تر از یک سریال جنگی باشد: مجموعه ای از قصه ها که بخشی از حافظه یک دوره را ثبت می کنند.
در نهایت، ارزش چنین اثری نه در تعداد اپیزودها و نه در تعدد نامهای سازندگان، بلکه در کیفیت روایت هایی است که از جنگ به جا می گذارد. جنگ دیر یا زود تمام می شود، اما تصویری که هنر از آدم های آن دوره ثبت می کند، می تواند سال ها بعد بازهم باقی بماند.
به اجمال، سرو، سپید سرخ هم با حضور کارگردانان مختلف، امکان چنین تنوعی را فراهم کرده است.
بانکدار به کارگردانی حسین مهکام، قصه فرهاد به کارگردانی امیر داسارگر، بی چهرگان به کارگردانی دانش اقباشاوی، نترس ۳۶۵ بار به کارگردانی مریم اسمی خانی، کاش خانه ات پنجره نداشت به کارگردانی سیدمحمدرضا خردمندان، ۱۰ ـ ۱۰ به کارگردانی حمزه علیرضایی، جان فدا به کارگردانی علی طاهرفرد، پدر به کارگردانی علیرضا صمدی و در آسمان به کارگردانی محسن بهاری، اپیزودهای فصل دوم این مجموعه اند.
تعدد فیلمسازان، اگر با نظارت محتوایی و استاندارد روایی مناسب همراه باشد، می تواند بجای یکدستی، به تنوع منجر شود؛ چیزی که برای روایت موضوعی مانند جنگ یک امتیاز مهم می باشد.
فاصله گرفتن از داستانهای یک دست
یکی از خاصیت های فصل دوم، همین تنوع نگاه فیلمسازان است. در بعضی موقعیت ها فاصله میان ایده و اجرای غائی احساس می شود و بعضی لحظات می توانست با ظرافت بیشتری پرداخت گردد. نه میتوان آن قدر صبر کرد که روایت جنگ تازگی و جزئیاتش را از دست بدهد و نه میتوان آن قدر شتاب کرد که کیفیت فدای واکنش فوری شود.
هنر در روزهای سخت؛ اما نه با داستانهای تکراری
جنگ را میتوان از زاویه رزمنده دید، اما میتوان سراغ خانواده، کودک، امدادگر، شهروند و آدمی رفت که در ظاهر هیچ نقش مستقیمی در میدان نبرد ندارد و با این حال، زندگی اش تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است.
مزیت قالب اپیزودیک دقیقاً همین امکان است.
منبع: javanbin.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب