کالبدشکافی فیلم اسرائیلی که پای زبان فارسی را وسط کشید!
به گزارش جوان بین، فیلم با یادوخاطره یهودیانی که در دنیای قصه ها قربانی شدند و در حقیقت در فلسطین رحل اقامت افکندند تمام می شود.
ازجمله موضوعات تکراری این گونه فیلم ها، بحث تاب آوری یهودیان در اروپای جنگ جهانی دوم و تطابق آنها با شرایط سخت محیطی برای زنده ماندن و دیدن روزهای بعد از جنگ است که منتهی به تشکیل دولت جعلی اسرائیل در فلسطین اشغالی شدند. این چارچوب، نمونه های نامی و مشخصی در سینما دارد؛ ازجمله «فهرست شیندلر»، «پیانیست»، «یعقوب کذاب»، «مقاومت»، «کتاب سیاه» و...
یکی از فیلم های نسبتا متاخر این ژانر، «درس های فارسی» است که سال ۲۰۲۰ ساخته شد و حواشی جالبی دارد؛ ازجمله اینکه ساخته بلاروس است اما کارگردان آن وادیم پرلمان، یک اوکراینی ساکن آمریکاست و وقتی فیلمش جهت شرکت در جایزه اسکار عرضه شد، چون بیشتر دست اندرکارانش بلاروسی نبودند، رد شد.
تماشای این فیلم، تجربه جدیدی محسوب نمی شود چون همه حرف ها، صحنه ها و اتفاقات آنرا به شکل معادل های مختلف دیده ایم؛ جز اینکه متاسفانه پای زبان شیرین فارسی و نام مقدس ایران و شهر تهران هم در این اثر دروغین اسرائیلی ها که در ارتباط با جنگ جهانی دوم است، وسط کشیده می شود.
دروغ؛ از همان ابتدا!
فیلم از همان شروع با یک دروغ آغاز می شود؛ اینکه تمام اسناد اردوگاه و لیست اسرای حاضر در آن، قبل از آزادسازی (بخوانیم اشغال توسط متفقین) توسط آلمان ها سوزانده شده اند. برای قوم غالبی که هنوز در آثار فرهنگی هنری خود از آلمان ها بعنوان هیولای هولناک جهان بهره می برد، افزودن این دروغ بر دروغ های دیگر کار چندان دشواری نیست. اما این دروغ را نگه می داریم و در آخر مطلب که در رابطه با سکانس پایانی فیلم صحبت می نماییم، کاربرد آنرا متوجه می شویم. چون از نظر مهندسی درام و قصه، ترفندی که برای پایان بندی فیلم درنظر گرفته شده، عالی و اثرگذار است!
به هرحال بعد از درج این جمله دروغ بر قاب فیلم «درس های فارسی»، تصاویر بسته از دفاتر و لیست های اسامی اسرا که درحال سوختن هستند، در قاب قرار می گیرند که این تصاویر با یک موسیقی حزین همراه اند.
پس از دروغ اول، قصه فیلم با این عنوان آغاز می شود: «فرانسه؛ ۱۹۴۲» و سپس دروغ بعدی به مخاطب گفته می شود: «این فیلم گرفته شده از اتفاقات حقیقی است!» چون سینمای غرب پر است از این داستان های حقیقی که حقیقت شان در ارتباط با جهان قصه ها و افسانه هاست.
بعد، کامیونی در جاده ای خارجی پیش می رود و تعدادی مرد خسته و کوفته را در قسمت بار خود جا داده که مخاطب متوجه می شود یهودی اند و ته ریش و چهره های زار و نزارشان به مخاطب آشنای این گونه فیلم ها می گوید یا بسمت اردوگاه کار الزامی می روند یا مرگ! این تصویر آشنا، به سرعت این معنا را در ذهن مخاطب خلق می کند که این مردان از خانه و زندگی و نظم روزمره شان بیرون کشیده و مورد ظلم قرار گرفته اند. بعد از لحظاتی، وقت آنست دوربین کارگردان، از تصویر عمومی مسافران کامیون گذر کرده و روی دو مسافر متمرکز شود. یکی که خیلی گرسنه است، کتاب باارزشی را که همراه دارد، با نصف ساندویچ مرد کناری تاخت می زند. کتاب به زبان فارسی نوشته و صاحبش می گوید آنرا از بین اموال صاحبخانه خود که فرار کرده، برداشته است. اسم صاحب کتاب یا همان صاحبخانه هم که داخل آن نوشته شده، «رضا» بوده است.
حالا نوبت آنست که کارگردان چَک اول را در دقایق ابتدایی فیلم به مخاطب بزند. کامیون متوقف می شود، مسافران پیاده شده و چمدان هایشان به سویی پرتاب و روی هم تلنبار می شود. خودشان هم به سویی منتقل و بدون معطلی به رگبار بسته می شوند. بعد هم تیر خلاص می خورند؛ یک اعدام دسته تعدادی از جنس همان تصاویر همیشگی که در فیلم های دیگر در رابطه با کشتار یهودیان در جنگ جهانی دوم دیده ایم و می دانیم چیزی جز افسانه و دستاویز تبلیغاتی اسرائیل نیستند. چون آلمان نازی یکی از بزرگ ترین شرکا و همکاران آژانس یهود در کوچاندن یهودیان به فلسطین برای تشکیل اسرائیل بود.
من یهودی نیستم، ایرانی ام!
اما کارگردان این فیلم خواسته قصه اش که گرفته شده از «اتفاقات واقعی» است، متفاوت تر از دیگر آثار مشابه باشد! بنابراین بین اعدامی ها یک یهودی هست که بدون اینکه تیر بخورد، خویش را زمین انداخته و سربازان دژخیم آلمانی متوجه این رندی و حیله گری اش می شوند. بنابراین برای اینکه خوراک ۲ ساعته فیلم را برای مخاطب تدارک ببینند، جای آنکه او را با گلوله ای خلاص کنند، می گویند «فکر کردی خیلی زرنگی؟ بلند شو ببینم!» بعد زیر بغل یهودی یاد شده را می گیرند تا اعدامش کنند اما او به خلاف هم نژادهای خود این فرصت را پیدا می کند که قبل از رسیدن گلوله ها، اعلام نماید یهودی نیست و دارای ملیت ایرانی است. از آن جایی هم که خدا همیشه در و تخته را جور می کند، یکی از سربازان به دیگری می گوید یهودی را نکشد چون اگر ایرانی باشد، می توانند از سروان کوخ جایزه بگیرند. چون دنبال ایرانیان می گردد!
چنین سوژه ای بین فیلم های یهودپرستانه و آثار آشنای جنگ جهانی دومی، نوبر است! اینکه یک سروان آلمانی وسط جنگ جهانی دوم و قاره اروپا، دنبال ایرانی جماعت بگردد! اما مخاطب بنا نیست همه چیز را همان اول فیلم متوجه شود! بالاخره ترفندی به نام تعلیق وجود دارد و باید در دقایق بعدی متوجه شود چرا این شخصیت یهودی – آن هم در یک داستان گرفته شده از حقیقت – توانست مانند دیگر فیلم های مشابه، خویش را نجات دهد و دوام بیاورد!
سربازان، جنازه های یهودیان اعدام شده را در جنگل سرمازده رها می کنند و بازمانده جمع یعنی جوان یهودی (ژیل) را که خویش را ایرانی خوانده، می برند. با خالی شدن قاب، دوربین جلو می آید و با رسیدن به جنازه ها، تصویر در سیاهی محو می شود و عنوان فیلم روی قاب نقش می بندد: «درس های فارسی» لحظاتی بعد هم تصویر ورودی اردوگاه بوخنوالد و جمله معروف سردرش پیش روی مخاطب قرار می گیرد. این، از مقدمه و ورودی فیلم!
یک تناقض همیشگی؛ آلمانی های نابغه ای که فریب می خورند!
یک تناقض همیشگی فیلم های تبلیغاتی اسرائیلی ها که با بستر زمانی جنگ جهانی دوم ساخته می شوند، اینست که آلمانی ها همیشه بعنوان هیولاهای هوشمند و زرنگی تصویر می شوند که نخبه ترین جاسوس ها و پنهان کارترین نابغه های اطلاعاتی هم نمی توانند از چنگ شان بگریزند اما همین موجودات هوشمند و خطرناک، در راستای مصلحت قصه و فیلم نامه به سادگی فریب یهودی ها را می خورند و تحمیق می شوند؛ آن هم در روایت هایی که بر طبق «واقعیت» تولید شده اند! در فیلم «درس های فارسی» هم فرمانده آشپزخانه اردوگاه یعنی همان سروان کوخ، فریب مرد جوان یهودی را می خورد؛ نه یک مرتبه که چندبار!
ژیل چندکلمه فارسی را که صاحب کتاب در کامیون به او گفته، تحویل سروان آلمانی می دهد و خویش را دورگه ای جا می زند که پدرش ایرانی و مادرش بلژیکی بوده است. نامش هم رضاست. کتاب همراهش هم مدرک اثبات ایرانی بودنش است. او با فریب افسر هوشمند آلمانی که طی چنددقیقه کوتاه رقم می خورد، به کار در آشپزخانه اردوگاه گماشته می شود. سروان هم دستور می دهد ضمن غذا دادن به زندانی ها، عصر هر روز ۴ واژه فارسی به او بیاموزد.
فواید این تصاویر تکراری و همیشگی
حالا نوبت آنست مخاطب فیلم، برای صدمین یا هزارمین بار، تصاویر آشنا و تکراری ورود زنان و مردان یهودی به اردوگاه کار الزامی را ببیند؛ ورود، شماره گرفتن و پرتاب شدن چمدان ها و اموال یهودی ها به این طرف و آن طرف ازجمله تصاویر آشنایی هستند که در فیلم های دیگر هم شاهدشان بوده ایم. بدیهی است یکی از فواید این تصاویر تکراری و هزاربار دیده شده، اینست که اسرائیلی های امروز سر خویش را بالا بگیرند و بگویند آن «اتفاقات واقعی» جنگ جهانی دوم، ارزشش را داشته است!
بعد از عرضه تصاویر دردناک زندگی یهودیان در اردوگاه ها هم نوبت به کارگیری تکنیک قصه در قصه است. باید کمی از قصه زندگی جناب سروان کوخ را بشنویم و بدانیم می خواهد پس از جنگ به تهران برود و یک رستوران آلمانی باز کند. برآوردش هم اینست که جنگ ۲ سال دیگر طول می کشد و اگر هر روز ۴ لغت از رضا (ژیل) بیاموزد، تا پایان جنگ در مجموع ۲ هزار و ۵۰۰ لغت فارسی یاد می گیرد. برای محکم کاری چفت وبست های فیلم نامه و اینکه سروان قصه چندان هم خنگ و نادان به نظر نیاید، دو بار مرد یهودی را تهدید می کند که اگر دروغ گفته باشد، خودش او را خواهد کشت! اما همانطور که از چنین فیلم هایی توقع داریم، مرد یهودی دروغ هایش را قطار می کند و مرد آلمانی هم با وجود همه زرنگی اش، فریب می خورد.
در طول این قصه به ظاهر «واقعی» هم باید قطب های منفی و ترسناکی وجود داشته باشند، که مخاطب بواسطه وجودشان، درد و رنج مردمان یهودی و دشواری تاب آوری شان در طول جنگ جهانی را درک کند. در این فیلم هم گروهبان جوانی که ژیل را به سروان تحویل داده و جایزه گرفته، می داند مرد جوان یهودی، ایرانی نیست اما طبق همان مهندسی تکراری و همیشگی این فیلم ها، نمی تواند حرف خویش را ثابت کند. در طرف مقابل هم، دشمنش مرتب عزیز می شود و جناب سروان او را منشی دفتر خود می کند تا نام زندانی ها را در دفتر اردوگاه ثبت کند. این کار با برکناری افسر جوانی که دختر مورد علاقه گروهبان است، اتفاق می افتد و حسادت و دشمنی دختر را هم به همراه دارد. دختر هم عصبی شده و دیواری کوتاه تر از کارگر یهودی آشپزخانه پیدا نمی نماید. بدین سان دست زن یهودی را به گاز آشپزی چسبانده و با سوزاندنش انتقام می گیرد.
مثل موش آب زیرکاه!
اما یکی از جملاتی که گروهبان در گفتگو با سروان بیان می کند، مهم می باشد. این جمله واقعاً حقیقت دارد و به قول محققان مسیحی اروپا و آمریکا، رمز موفقیت و پیشرفت یهودیان در اهداف شیطانی شان است. گروهبان می گوید: «قربان من دار و دسته صهیونیست ها رو خوب می شناسم. مثل موش آب زیرکاه هستن و خوب می تونن تظاهر کنن تا شما رو احمق نشون بدن!»
گروهبان بعنوان نقش منفی فیلم، حقیقت را می گوید. سازندگان فیلم هم مانند دیگر همکارانشان در سینما، بر این مسئله صحه می گذارند و فریب کاری و نقش بازی کردن یهودیان را با مظلومیتی که برای بقا و زنده ماندن لازم است، مخلوط می کنند. اما این رویکرد، گرفته شده از همان آموزه یهود است که تقلب و دروغ را برای رسیدن به هدف جایز می داند و داستان اسحاق و پسرانش یعقوب (اسرائیل) و عیسو را مثال می زند. بنا بود عیسو جانشین پدر شود اما یعقوب با پوشیدن لباس برادر، خویش را عیسو جا زد و میراث پیامبری را از پدرش اسحاق دزدید و پیامبر شد!
اگر مخاطب این فیلم و نمونه های مشابه، با نگاه دقیق و نکته سنج آنرا تماشا کند، شاهد دم خروس های زیادی خواهد بود که از قصه بیرون می زنند. مثلاً معین نیست چرا در اردوگاه آلمانی های با نظم و ترتیب، یک ماشین تایپ نیست و اسامی زندانیان باید با قلم و جوهر در دفتر ثبت شود! یا مثلاً وقتی گروهبان و دختر مورد علاقه اش توطئه می کنند ژیل را فراری دهند تا در جریان صحنه سازی فرار کشته شود، او حین فرار به یک سرباز پیر فرانسوی برمی خورد که نصحیتش می کند تا دیر نشده برگردد و او هم برمی گردد و توطئه بدخواهانش در نطفه خفه می شود. مثال دیگر اینکه سازندگان فیلم توقع دارند این سوال برای مخاطبشان پیش نیاید که چرا سروان هوشمند و هوشیار قصه، یک جلد کتاب فارسی را از کتابخانه نمی آورد تا لغات من درآوردی و دروغین مرد یهودی را با آن راستی آزمایی کند؟ یا تلفن و بی سیمی به دانشگاه یا کتابخانه ای نمی زند و درستی لغات فارسی و تلفظ شان را استعلام نمی کند؟
تماشای «درس های فارسی» مخاطب سینما را یاد آثاری چون «کتاب خوان»ی می اندازد که با بستر موضوعی جنگ جهانی و مظلومیت یهودیان، قصه ای در روبنا دارد و در رابطه با کار با لغات و سوادآموزی است. این جا هم قهرمان داستان به این کشف بزرگ می رسد که می تواند حین ثبت اسامی زندانیان در دفتر زندان و همینطور زمان غذا دادن به آنها، از هجاهای اسامی شان بعنوان لغات جعلی که به سروان می آموزد، استفاده نماید.
این فیلم هم مانند دیگر فیلم های مشابه، حاوی رفت و بازگشت بین تصاویر یهودیانِ به ظاهر رنجور از جنگ و قصه ای است که در آن، دشمن هرچه قدر هم زیرک و باهوش باشد، تحمیق می شود! البته سازندگان این فیلم هم مانند دیگر همکارانشان، رندی و هوشمندی هایی هم دارند و میان چنین داستانی، دست به نفرت پراکنی مضاعفی مقابل آلمان ها می کنند؛ این گونه که مافوق سروان از او بپرسد «تو داری در این شرایط، با اون بچه مسلمون وقت می گذرونی و حرف می زنی؟»
درس اخلاق اسرائیلی در لحظات احساسی و انسانی
طبق ساختار تکراری و آشنایی که سال هاست نمونه هایش را دیده ایم، چنین فیلم هایی باید لحظاتی انسانی و حاوی پیام های اجتماعی هم داشته باشند. در این فیلم هم لحظاتی پیش می آید که سروان، نقاب ظاهری و نظامی خویش را انداخته و در قامت یک انسان معمولی با مرد یهودی حرف می زند؛ آن هم در رابطه با مبحث عشق! سروان آلمانی می گوید «چیه؟ عشق به من نمی آد؟» و ژیل هم می گوید «البته! عشق به همه مون می آد!» این میان باید به مهندسی فیلم نامه برای گنجاندن رابطه گروهبان و دختر مورد علاقه اش (منشی سروان) هم اشاره نمود که یکی از قصه های فرعی فیلم است.
بعد از ساخت یک نظم و ترتیب در جریان قصه (زندگی در اردوگاه و تدریس عصرانه زبان فارسی به سروان)، نوبتِ نقطه عطف و تکان دادن مخاطب است. افسران آلمانی در یک پیک نیک جمع می شوند و خدمتکاران یهودی هم خدمت رسانی می کنند. میانه های پذیرایی، وقتی سروان از ژیل می پرسد «نان» در زبان فارسی چه می شود، پاسخ می شنود: «راج!» سروان هم عصبی شده و ضمن کتک زدن یهودی، به او می گوید قبلا گفته بود راج به فارسی، درخت می شود! باقی افسرهای آلمانی هم با دیدن کتک خوردن مرد یهودی و خون دماغ و دهانش، می خندند و به قول معروف کک شان هم نمی گزد!
سروان کوخ به گروهبان بددل و بد ذات قصه می گوید مرد ایرانی دیگر به دردش نمی خورد و او را برای کار به معدن بفرستد و حتماً هم نظارت کند به او سخت بگذرد! این جا و در این فراز داستانِ به ظاهر حقیقی ما، معین نیست چرا سروانی که پیشتر دو بار ژیل را تهدید کرده در صورت فریبکاری او را می کشد، اول مبادرت به ضرب و شتم و بعد اعزامش به معدن سنگ می کند!؟
حالا نوبت آنست که یهودی بیچاره و مقاوم قصه، کلنگ بزند و از شدت سختی و بدذاتی سربازان آلمانی، از حال برود. افسران آلمانی هم به مجلس رقص و خوش گذرانی بروند و صحنه عیش و نوش شان به موازات سختی یهودیان کارگر در معدن سنگ، به تصویر کشیده شود. در ادامه داستان هم مهندسی قصه طوری ترتیب داده شده که ژیل بیمار و مریض در خوابگاه، به زبان من درآوردی اش هذیان بگوید تا وقتی سروان را بر بالینش آوردند، متوجه شود او دارد با زبان فارسی با مادرش درد و دل می کند و واقعاً ایرانی است نه یهودی!
آثاری مثل «درس های فارسی» همانطور که اشاره شد، چارچوب و اسلوب تکراری و مشخصی دارند و کارگردانان و دست اندرکاران یهودی شان، با رسیدن فیلم به چنین لحظاتی دست بردار نیستند؛ به این معنا که در طول فیلم، بارها و بارها فریب کاری شان را که شرط بقای آنها بوده، به رخ می کشند. این جا هم وقتی سروان، پشیمان شده و باردیگر مرد یهودی را به دفترش می آورد تا به او فارسی بیاموزد، برگه های لغات را مقابل ژیل می گذارد و از او می خواهد لغات را بپرسد. مرد یهودی هم لغت «راج» را بعنوان نخستین لغت می پرسد تا بدی سروان را یادآور شود، قیافه حق به جانبی به خود بگیرد و بگوید «پس راج هم به معنای درخت است هم نان» ! سروان فریب خورده هم، شرمنده شده و باردیگر از دشمنش معذرت خواهی می کند! این هم یکی دیگر از وجوه کینه و انتقام گیری یهودیان در فیلم های این چنینی است که در آثار ادامه پیدا می کند و تکثیر می شود. به باعث این وجه، دشمن، در صورتیکه از هویت حقیقی فرد یهودی مطلع نیست، از او معذرت خواهی می کند و پیش تماشاگری که از حقیقت ماجرا آگاه است، تحقیر می شود.
وجدان انسانی یهودی و وظیفه شناسی بی ملاحظه آلمانی؟!
فریب کاری شخصیت یهودی قصه یعنی ژیل آن جا به اوج می رسد که به سروان کوخ می گوید تلاش کند با او به فارسی مکالمه کند! بدین سان هر دو مرد آغاز به تکلم به زبانی می کنند که معنایی ندارد و تعدادی آوای بی معناست. احیانا مخاطبان علاقه مند به سینمای غرب و مرام صهیونیسم، از این لحظات فیلم ذوق زده می شوند و می گویند عجب داستانی! چون شخصیت سروان آلمانی که باز هم فریب خورده، با همان زبان من درآوردی و جعلی مخلوق ژیل، بخش دیگری از زندگی اش را روایت و به صورت غیر مستقیم این پیام اخلاقی را منتقل می کند که نازی ها هم آدم بودند ولی به مرور بد شدند! سروان در این مکالمه انسانی می گوید مادرش را در سه سالگی از دست داده و پدرش هم فلج بوده است. به این علت ناچار شده از کودکی آب بفروشد و تا سروان شدن در ارتش آلمان، زندگی سختی داشته است. در ادامه هم باردیگر لحظات اسرائیلی پسند شکل می گیرند؛ این گونه که سروان به رضا یا همان ژیل می گوید باقی اسرای اردوگاه بناست به لهستان اعزام شوند ولی او می ماند و پس از چند روز باردیگر به آشپزخانه برمی گردد.
حالا زمان آنست که وجدان انسانی سروان آلمانی با سوال «همه کشته می شن؟» توسط مرد یهودی قلقلک داده شود؛ سروان هم شمایل تکراری آلمانی های وظیفه شناس را به نمایش بگذارد که «نمی دونم. من فقط یه آشپزم!» و مثلاً مخاطب یاد رمان برساخته و جعلی «مرگ کسب و کار من است» در رابطه با رودولف هس فرمانده اردوگاه آشوویتس بیافتد!
زیر یک خم احساسات مخاطب!
صحنه بعدی اثرگذار فیلم هم زمانی است که اردوگاه خالی از اسرا شده و ژیل، ضمن بی اعتنایی به گروهبان بد ذات که قصد حذفش را دارد، عروسک کودکی را از روی زمین برمی دارد و نگاه می کند. برای دقایق بعدی فیلم هم همچنان صحنه های اثرگذار تدارک دیده شده؛ این گونه که یهودی های ایتالیایی وارد اردوگاه شوند و از شدت کار زمین بخورند و زیر شلاق و باتوم نگهبانان آلمانی و کاپوها (یهودی های خائن) مقاومت و کار کنند تا زنده بمانند. اما فیلم نامه «درس های فارسی» دست بردار نیست و حالا که زیر خم احساسات مخاطب را گرفته، همچنان می تازد؛ این گونه که سروان می خواهد رضا (ژیل) را خوشحال کند و غذای گرم و خوراکیهای خوشمزه تعارفش کند. ژیل هم که یک یهودی انسان دوست است، در نظر دارد غذای اهدایی را برای ایتالیایی های کتک خورده ببرد. سروان هم با فهمیدن این خواسته، غذای بیشتری به او می دهد. به این ترتیب، انسانیت جعلی مورد نظر اسرائیلی ها، بار دیگر در لحظاتی از قصه جعلی پرفراز و نشیب و پر از سختی یهودی های جنگ جهانی دوم، رخ نشان می دهد!
ایرانی حقیقی، ایرانی بدلی؟ نجات نسخه بدل
پس از سوز و اشک و آه ناشی از روایت رنج یهودی ها و لحظات انسانی قصه، نوبت به تزریق استرس و اضطراب می رسد؛ بدین سان که تعدادی اسیر نورسیده اردوگاه می شوند که یکی از آنها یک ایرانی عضو نیروی هوایی انگلیس است و گروهبان بدذات قصه می خواهد او را با ژیل یهودی روبرو کند تا فریب کاری اش مشخص شود. اما طبق مهندسی فیلم نامه، قبل از آنکه این اتفاق بیافتد ایتالیایی ها رگ گردن ایرانی حقیقی را می زنند تا ایرانی جعلی لو نرود. گروهبان هم از شدت خشم ناشی از ناکامی، قصد کشتن ژیل را می کند، اما از آن جا که قهرمان قصه باید تا آخر زنده بماند، عامل حقیقی قتل خودش را معرفی کرده و به ضرب گلوله گروهبان شهید می شود! بدین سان یک مرتبه دیگر فرصت نابودی شخصیت یهودی قصه توسط دشمنان قوم همیشه پیروز یهود از دست می رود! مخاطب هم نفس راحتی می کشد که قهرمان، از این گردنه هم عبور کرد!
ضربات ریز و رندانه به دشمن! «داشتم از خیابون رد می شدم»
جناب سروان هوشمند و رند ابتدای قصه هم، مست و غافل از مهمانی می آید و به خاطر کشته شدن هموطن رضا از او عذرخواهی می کند تا شمار معذرت خواهی های یک دشمن غالب از یک یهودی مغلوب و ضعیف به دو بار برسد. در ادامه هم باردیگر سر درد دلش باز می شود و ادامه قصه زندگی اش را می گوید؛ اینکه وقتی عضو حزب نازی شد، برادرش او را ترک کرده و حاضر به سخن گفتن با او نشده است. اما ضربه رندانه و زیرپوستی دیگری که دست اندرکاران فیلم «درس های فارسی» به دشمنانشان یا همان هیولاهای همیشگی فیلم هایشان می زنند، در یک سوال و جواب بین یهودی و سروان آلمانی نهفته است. یهودی از سروان می پرسد چرا عضو حزب نازی شده و او پاسخ می دهد: «نمی دونم. داشتم از خیابون رد می شدم.» در ادامه سروان می پرسد «چرا از من عصبانی هستی؟» و پاسخ می شنود «عصبانی نیستم. بلکه خسته ام؛ از ترسیدن!» این هم یکی دیگر از همان گلوگاه های همیشگی یهود بین الملل برای توجیه جنایات دهه های گذشته خود است؛ که ما روزگاری خیلی می ترسیدیم و حالا نوبت دشمنان ماست که بترسند.
در ادامه، فداکاری و نوع دوستی شخصیت یهودی داستان آن جا به اوج می رسد که پالتوی خویش را به زندانی کرولال ایتالیایی می دهد تا از اردوگاه فرار کند و خودش با پوشیدن پالتوی مرد ایتالیایی، وارد جمع زندانیانی می شود که راهی سفر مرگ اند. اما سروان با اطلاع از این موضع خویش را به گروه درحال انتقال رسانده و ژیل را از جمع بیرون می کشد تا یک گفتگوی به ظاهر انسانی دیگر در فیلم ساخته و پرداخته شود. سروان کوخ که به علت ذهنیت آلمانی خود، توانایی درک این حرکت انسانی و جوانمردانه یهودی قصه را ندارد، می گوید «می خوای به خاطر این گله بی نام و نشون جون خودتو از دست بدی؟» و مرد یهودی در مقام معلم اخلاق می گوید «اینا بی نام و نشون نیستن! حداقل قاتل نیستن!» سروان آلمانی هم در جواب می گوید قاتل نیست اما با این پاسخ روبرو می شود «آره ولی برای قاتل ها غذا می پزی!»
ظاهرا تا این جای قصه زمینه های موردنیاز برای اتفاقی که کارگردان می خواهد در آخر فیلم رقم بزند، فراهم شده اند. چون سکانس های بعدی که در حکم نتیجه گیری قصه هستند، در ارتباط با آمدن متفقین و فرار آلمان هاست. بعد هم به همان صحنه ابتدای فیلم که دفترچه اسامی اسرا درحال سوختن هستند، ارجاع داده می شویم. سروان، ژیل را نجات داده و از اردوگاه خارج می کند. استاد زبان فارسی و دانش آموزش در جنگل از هم جدا می شوند و هرکدام راه خویش را می رود؛ سروان بسمت هواپیمایی که او را به استانبول و ایران می رساند و ژیل یهودی هم بسمت آزادی!
قهرمان زهرش را می ریزد
در فصل پایانی فیلم، شاخه های مختلف قصه باید ثمر بدهند و تکلیف شخصیت های اصلی مشخص شود. بدین سان سروان کوخ با رسیدن به ایران، متوجه زبان من درآوردی و فارسی جعلی آموخته اش می شود و با چشمانی اشک آلود می فهمد فریب خورده است. وی در حالی که فریاد می زند توسط سربازان ایرانی دستگیر می شود با نتیجه اعمال ننگینش روبرو شود! ژیل هم مقابل نظامیان متفقین و صلیب سرخ می نشیند با پاسخ گویی به این سؤال که چند زندانی به اردوگاه برده شده اند، راوی رنج یهودیان باشد. مشخص هم نیست منبع آمار ۲۵ تا ۳۰ هزار نفری که می گوید کجاست؟
اما کار سازنده «درس های فارسی» با مخاطب تمام نشده و باید تیر آخر و ضربه نهائی را به احساسات و عواطفش وارد کند. این کار در صحنه آخر فیلم به انجام می رسد.
در داستان به ظاهر حقیقی فیلم، بازجویان متفقین می گویند نام زندانیان اردوگاه در دفترچه هایی بوده که توسط آلمانی ها سوزانده شده اند. اما مگر قهرمان یهودی داستان، پس از این همه سختی و مرارت، دست روی دست گذاشته و فقط ناظر ظلم دشمن یهود بوده است؟ اگر چنین فکر کنید، مشخص است فیلم های جنگ جهانی دومی سینمای غرب را نشناخته اید!
قهرمان «درس های فارسی» در این لحظات پایانی، ضمن اینکه سروان آلمانی را با زبان من درآوردی خود ادب کرده و به سزای اعمالش رسانده، اعلام می کند به خاطر زبان جعلی اش، اسامی تمام زندانیان را به خاطر دارد و می تواند اسم ۲ هزار و ۸۴۰ نفر را بگوید. هم زمان با موسیقی احساسی و لحظات عاطفی و اثرگذار فیلم، دوربین از نمای بسته به نمای باز، حرکت کرده و توجه افراد دور و اطراف ژیل و بازجو، به اسامی قربانیانی که او با بغض و اشک نام می برد، جلب می شود.
به این ترتیب فیلم با یاد و خاطره یهودیانی که در دنیای موازی قصه ها در جنگ جهانی دوم قربانی شدند، اما در عالم واقع به سلامت در فلسطین رحل اقامت افکندند و لنگر انداختند و هنوز با خاطره گذشته جعلی تلخ شان، کودک کشی می کنند، به پایان می رسد! طبق توقع سازندگان فیلم و پشتیبانان شان هم، کسی جرات اعتراض و بلندکردن صدایش را که «پادشاه لخت است» ندارد چون تحریم یا حذف و در بهترین حالت اگر زنده بماند، متهم به یهودستیزی می شود!
منبع: تسنیم به طور خلاصه، این چارچوب، نمونه های نامی و مشخصی در سینما دارد؛ ازجمله لیست شیندلر، پیانیست، یعقوب کذاب، مقاومت، کتاب سیاه و...
یکی از فیلمهای نسبتا متاخر این ژانر، درسهای فارسی است که سال ۲۰۲۰ ساخته شد و حواشی جالبی دارد؛ ازجمله این که ساخته بلاروس است اما کارگردان آن وادیم پرلمان، یک اوکراینی ساکن آمریکاست و وقتی فیلمش برای شرکت در جایزه اسکار ارائه شد، چون بیشتر دست اندرکارانش بلاروسی نبودند، رد شد. یا مثلا وقتی گروهبان و دختر مورد علاقه اش توطئه می کنند ژیل را فراری دهند تا در جریان صحنه سازی فرار کشته شود، او حین فرار به یک سرباز پیر فرانسوی برمی خورد که نصحیتش می کند تا دیر نشده برگردد و او هم برمی گردد و توطئه بدخواهانش در نطفه خفه می شود. همزمان با موسیقی احساسی و لحظات عاطفی و اثرگذار فیلم، دوربین از نمای بسته به نمای باز، حرکت کرده و توجه افراد دور و اطراف ژیل و بازجو، به اسامی قربانیانی که او با بغض و اشک نام می برد، جلب می شود.
به این ترتیب فیلم با یاد و خاطره یهودیانی که در دنیای موازی قصه ها در جنگ جهانی دوم قربانی شدند، اما در عالم واقع به سلامت در فلسطین رحل اقامت افکندند و لنگر انداختند و هنوز با خاطره گذشته جعلی تلخ شان، کودک کشی می کنند، به پایان می رسد!
منبع: javanbin.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب