ریشه یادگاری نویسی روی تاریخ کجاست؟
به گزارش جوان بین، بعد از انتشار تصویر یادگاری نویسی بر سنگ های تخت جمشید، یک کارشناس گردشگری از ضعف آموزش، کمبود نظارت و خلأ فرهنگ سازی در صیانت از میراث تاریخی ایران می گوید.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی:
فرهنگ بخش جدا نشدنی از تمام شئون زندگی ماست، و جلوه های آن در رویارویی با میراث فرهنگی و تاریخی غالباً باعث برانگیخته شدن واکنش هایی می شود. به بهانه انتشار تصویری از یادگاری نوشتن دو توریست روی سنگ های تخت جمشید، با مریم حصارکی، راهنمای فرهنگی گردشگری و کارشناس ارشد مطالعات فرهنگی گفتگو کردیم تا نگاهی داشته باشیم به رفتار با آثار باستانی در ایران و سایر کشورها را و فرهنگ عمومی و چالش های حفاظتی نگهداری از میراث فرهنگی.
* اخیراً تصویری منتشر گردید از «یادگاری نویسی» روی قسمتی از تخت جمشید، باتوجه به تجربیات شما در مسافرت به نقاط مختلف جهان، آیا این پدیده در سایر کشورها هم به این شکل رایج است و آنها هم با چنین مشکلی مواجه اند؟
البته من نمی توانم در مورد تمام نقاط جهان نظر دهم، اما صرفا در مورد کشورهایی که به آنها سفر کرده ام، بخصوص کشورهای اروپایی که تجربه ۱۷ تا ۱۸ ساله سفر به آنها را دارم، می توانم توضیح دهم. خیر، من در سفرهایم چنین چیزی را ندیده ام که افراد بخواهند روی آثار باستانی چیزی بنویسند. در کشورهایی مانند ایتالیا یا یونان، آثار باستانی جزو افتخارات مردم آنها بحساب می آید. چونکه قدمت آثار آنها بسیار بالاست و گردشگران برای آشنایی با تاریخ اروپا به آنجا می روند؛ از ین جهت، مراقبت از آثار باستانی برای آنها اهمیت بسیار زیادی دارد. مردم اروپا آغاز تاریخ خودشان را از یونان و رم باستان درنظر می گیرند و برای همین ارزش آثار باستانی در این دو کشور هم تراز آثار باستانی دوره ایلامیان، هخامنشیان، سلوکیان، اشکانیان و ساسانیان در ایران هستند.
به عنوان مثال، اگر بخواهم در مورد «موزه لوور» توضیح دهم، در تمام اتاق هایی که آثار از نقاط مختلف جهان در آن قرار دارد، یک نفر به عنوان راهنما حضور دارد که وظیفه اش فقط نظارت است و توضیحی نمی دهد. حواس او دقیقا به این است که کسی بیش از اندازه به اثر نزدیک نشود. اگر کسی بخواهد اثری را لمس کند، اخطار جدی دریافت می کند و اگر تکرار شود، ممکنست از موزه بیرون انداخته شود. البته این رویکرد در کشورها متفاوت می باشد، اما ندیدم کسی مداد یا خودکار به دست بگیرد و از محدوده طناب کشی عبور کند. حتی در روسیه دیدم که وقتی گردشگران (به ویژه از کشورهایی مانند چین) سر خویش را بیش از اندازه به آثار نزدیک می کنند، راهنمای موزه به شکل جدی تذکر می دهد و در صورت تکرار، فرد را از اتاق بیرون می کند.
البته در سطح شهر های مختلف، دیوارهایی برای گرافیتی و نقاشی های خیابانی جوانان وجود دارد که کسی با آنها کاری ندارد، اما این فضا کاملا با آثار باستانی متفاوت می باشد. آنها فضایی را برای این کار درنظر می گیرند تا به آثار صدمه ای نرسد.
* شما در مورد موزه ها توضیح دادید، اما در مورد آثار باستانی که یک سازه تاریخی مانند تخت جمشید یا آکروپولیس هستند، نحوه رفتار و فرهنگ مردم در آن سایت ها چطور است؟
رومن فروم واقع در شهر رم که تاریخ و تمدن شهر از این نقطه شروع می شود، ظاهری بسیار شبیه به تخت جمشید ما دارد؛ مسیرهای مشخص و طناب کشی وجود دارد. اما نکته قابل توجه این است که در مکان هایی مانند «رم» که گفته می شود شهر از آنجا شروع شده، علاوه بر راهنماها، پلیس های مخصوص گردشگری حضور دارند. آنها نظارت دقیقی دارند که بازدیدکنندگان از مسیرهای مشخص خارج نشوند. این فرهنگ سازی در طول سالیان متمادی در مدارس، اخبار و رسانه ها آن قدر تکرار شده که مردم به طور معمول قدمی از مسیر تعیین شده بیرون نمی گذارند.
حتی از ورود اشخاصی که تعادل ندارند (مثلاً تحت تاثیر مشروبات) جلوگیری می کنند. در کلوسئوم محافظی برای ننشستن روی تخته سنگ های بجا مانده نیست، در عین حال راهنماهای محلی گروه ها و راهنماهای همراه گروi ها بسیار مراقب هستند تا کسی روی تخته سنگ های به جا مانده ننشیند یا به نحوی سبب تخریب نشود. اگر کسی از روی خستگی اشتباهی روی سنگی بنشیند، بلا فاصله راهنماها تذکر می دهند و فرد با عذرخواهی جایش را عوض می کند. با وجود نبود طناب، مردم چنین کاری نمی کنند. این نشان دهنده فرهنگ سازی عمیق است.
* این فرهنگ سازی چطور شکل گرفته است؟ آیا آموزش های خاصی در مدارس وجود دارد یا به گردشگر ها دستورالعمل داده می شود؟
این مبحث فقط مربوط به گفتار نیست؛ به شکل عملی آموزش داده می شود. گروههای توریستی که با راهنما می آیند، زیر نظر راهنما هستند و او مسئولیت دارد. اما مهم تر از آن، آموزش در مدارس است. من دیده ام که حتی کودکان ۵ تا ۸ ساله را به شکل گروهی به موزه ها و سایت های تاریخی می برند. معلمان در فضای باز برای آنها توضیح می دهند و به آنها یاد می دهند که کجا باید بنشینند و کجا نباید رفت تا اثری خراب نشود. این آموزش هم در گفتار و هم در عمل به انجام می رسد و کودکان از بزرگترها یاد می گیرند.
همچنین در گالری های هنرهای مدرن، حتی اگر خطی روی زمین کشیده شده باشد و طنابی وجود نداشته باشد، بیشتر از ۹۵ درصد مردم پشت خط می ایستند و از آن عبور نمی کنند. این آموزش در همه جا (فیلم ها، سریال ها، گزارش ها و مدارس) وجود دارد و امروز و روز گذشته اتفاق نیفتاده؛ سال ها روی آن کار شده است.
* در رابطه با گروههای توریستی، اگر کسی تخلفی انجام دهد، برخورد چطور است؟ آیا راهنما پلیس را صدا می زند یا فرد را بیرون می کنند؟
بله، اجازه دهید یک مثال حقیقی و تلخ برایتان تعریف کنم. گروهی از هموطنان ما به سن پترزبورگ روسیه رفته بودند در این سفر به شهر سنت پترزبورگ، بازدید از موزه آرمیتاژ انجام شد که جزو سه موزه برتر دنیاست. در آن موزه، تخت پادشاهی یا صندلی ای هست که متعلق به «پطر کبیر» است؛ که از پادشاهان بسیار مهم تاریخ روسیه است و بنیانگذار شهر سنت پترزبورگ؛ که حتی رئیس جمهوری فعلی روسیه هم حق نشستن روی آنرا ندارد. در زمانی که برای عکاسی فرصت داده شده بود، یکی از اعضای گروه روی آن تخت نشست تا سلفی بگیرد. بلا فاصله راهنمای محلی و راهنمای ایرانی بشدت عصبانی شدند. آنها با دقت تمام تلاش کردند فرد را بلند کنند که به صندلی صدمه ای نرسد. سپس پلیس را صدا زدند و تمام گروه (نه فقط فرد خاطی) را به اتاقی بردند و چند ساعت بازجویی کردند. سرانجام، کل گروه را دیپورت کردند و دیگر اجازه ورود به روسیه را ندارند.
* به نظر می رسد این برخورد بسیار جدی بوده، در صورتیکه ممکنست به نظر بیاید صدمه فیزیکی به اثر نرسیده بود و صرفا یک تخلف رخداده است.
این نشان داده است که آنها با آثار تاریخی و میراث فرهنگی خود شوخی ندارند و قوانین حمایتی جدی دارند و فقط آموزش نیست.
* مشکل اصلی کمبود پرسنل است یا ضعف آموزش؟ چون گمان می کنم در سایت های تاریخی ما، متاسفانه علاوه بر ضعف آموزش، تعداد پرسنل برای نظارت هم کم است.
من بارها این را تجربه کرده ام، باید همزمان که برای گروه خودم توضیحات مربوط به تخت جمشید را بیان می کنم، به بازدیدکنندگانی که بدون راهنما از تخت جمشید بازدید می کنند و از طناب ها عبور می کنند و روی ستون های به جا مانده می نشینند، تذکر بدهم که فقط در راه مشخص تردد کنند. باور کنید که کادر تخت جمشید نهایت تلاش خودشان را انجام می دهند ولی از پس تعداد بسیار زیاد بازدیدکنندگان اینچنینی برنمی آیند. این رفتار باید از دل مردم در بیاید. حس تعلق به آثار باستانی باید در حافظه جمعی ما نهادینه شود. ما باید یاد بگیریم که این آثار متعلق به همه ماست و ما مسئول نگهداری آنها برای آینده هستیم، مانند خانه خودمان که در آن خرابی ایجاد نمی نماییم. متاسفانه سیاستهای فرهنگی ما روی این حافظه جمعی کار نکرده و حس تعلق به آثار تاریخی در جامعه ما بسیار ضعیف است.
به نظر من آموزش بسیار ضعیف است. تعداد نیروهای نظارتی هم کم است، اما حتی اگر نیروها زیاد باشند بدون آموزش مؤثر نتیجه ای حاصل نمی گردد. خیلی از افراد فکر می کنند نشستن روی سنگ یا نوشتن یادگاری مشکلی ندارد، چون حس تعلق به آثار تاریخی در جامعه شکل نگرفته است. این حس باید به عنوان قسمتی از خاطره جمعی ایجاد شود؛ این که آثار تاریخی متعلق به همه ماست و باید مانند خانه خود از آنها محافظت نماییم. متاسفانه سیاستهای فرهنگی دراین خصوص موفق نبوده اند و خاطره جمعی نسبت به میراث فرهنگی در کشور ما شکل نگرفته است.
به اجمال، در کلوسئوم محافظی برای ننشستن روی تخته سنگ های بجا مانده نیست، با این حال راهنماهای محلی گروه ها و راهنماهای همراه گروi ها خیلی مراقب هستند تا کسی روی تخته سنگ های به جا مانده ننشیند یا به نحوی سبب تخریب نشود. معلمان در فضای باز برای آنها توضیح می دهند و به آنها یاد می دهند که کجا باید بنشینند و کجا نباید رفت تا اثری خراب نشود. این آموزش در همه جا (فیلم ها، سریال ها، گزارش ها و مدارس) وجود دارد و امروز و روز گذشته اتفاق نیفتاده؛ سال ها روی آن کار شده است.
منبع: جوان بین
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب